Diagnostik vosita

Pedagogik diagnostika – pedagogik tizimning turli elementlari holati va uni barcha bosqchilarda bashoratlash, mo‘tadil rivojlanish tendensiyalarining buzilishini bartaraf etish uchun ularni amalga oshirish sharoitlarini tavsiflovchi belgilarini aniqlanash va o‘rganish

Maqsad, vazifa, tashxis shakllari, metodlari, vosita yoki jihozlari, tashxisni amalga oshiruvchining ma’lumoti, malaka darajasi, ish tajribasi, tashxis mezonlari va ko‘rsatkichlari, tashxis bosqichlari, tashxis natijalari, korresiyalovchi metodika pedagogik tashxisning muhim asoslari bo‘lib, har qanday vaziyatda ham ular yaxlit holda inobatga olinishi zarur. V.Uruskoy esa pedagogik tashxislash o‘z mohiyatiga ko‘ra ikki maqsadga erishishga xizmat qiladi, deb hisoblaydi.

Ular:

1) o‘qituvchining kasbiy darajasini o‘rganuvchi metod, vositalarning tizimi sifatida kasbiy faoliyatdagi qiyinchiliklarni o‘rganish, ularni barataf etishning samarali yo‘llarini izlash zaruriyatini anglash;

2) pedagogik faoliyatni tashkil etishning individual uslubiga ko‘ra o‘qituvchining kuchli tomonlarini aniqlash, ularni mustahkamlash hamda rivojlantirishning aniq yo‘llari va vositalarini aniqlash.

Yanada aniqroq qilib aytganda, pedagogik diagnostika – aniq maqsaddan kelib chiqqan holda muayyan holat (fazilat, bilimlarni o‘zlashtirish) bo‘yicha o‘rganiluvchi shaxs faoliyatini kuzatish, tekshirish va baholashga oid statistik ma’lumotlarni yig‘ish, ularni tahlil qilish, dinamik rivojlanishni aniqlashga qaratilgan nazorat yoki monitoringning tarkibiy qismi; ta’lim oluvchilar, pedagog yoki ta’lim muassasasi rahbarining faoliyati darajasida jarayon yoki hodisani bir vaqtning o‘zida tezkor o‘rganish, baholash, yo‘naltirish va to‘g‘rilash demakdir. O‘z mohiyatiga ko‘ra ma’lum jarayon, hodisa yoki ob’ekt bo‘yicha pedagogik tashxis qo‘yishga qaratilgan faoliyat esa pedagogik tashxislash sanaladi. Chunki tashxislash negizida shaxs yoki avtomatik qurilma tomonidan amalga oshiriladigan real harakat yotadi. Pedagogik tashxislash orqali pedagog faoliyatini aniqlashtirish, uni amaliy vazifalarni hal qilishga yo‘naltirish, pedagogning kasbiy kompetentliginini takomillashtirish1 o‘quvchilarning bilim hamda tarbiyalanganlik darajasini, shuningdek, o‘quvchilar jamoasining tarbiyalovchi ta’sirini kuchaytirish mumkin. Yu.P.Shapran bo‘lajak biolog o‘qituvchilarning kasbiy kompetentlik darajasini tashxislash masalasini bir qator kompetentliklar, xususan, qadriyatliyo‘naltiruvchi, tabaqalashtirilgan-psixologik, strategik, autopsixologik, tashkiliy, metodik, axborotli-texnologik, fan, etimologik, salomatlikni asrash, innovatsionijodiy, ijtimoiy-kommunikativ va shaxsiy kompetentlik asosida o‘rgangan. O‘z mohiyatiga ko‘ra pedagogik tashxislash pedagogik jarayonni baholash va korreksiyalash uchun tashxis ob’ekti (pedagogning ma’lum sifati, kasbiy malakasi, kompetensiyasi, o‘zlashtirish darajasi, tajribasi)ni belgilovchi real ko‘rsatkich va o‘zgarish an’analari to‘g‘risidagi tezkor axborotga ega bo‘lishni taqozo etadi. Tashxislashda eng muhim omil muddatning belgilanishidir. Ya’ni: tashxislanadigan har qanday holat ma’lum vaqt oralig‘idagina o‘rganiladi. Zero, ana shu vaqt oralig‘i o‘rganilayotgan holat to‘g‘risida real, ob’ektiv ma’lumotlarni qo‘lga kiritish imkonini beradi. Tashxislashda kuzatuv muddatlar turlicha bo‘lishi mumkin. Masalan, 2 soat, 1 hafta, ikki hafta, 1 oy, 6 oy, 1 yil, 3 yil yoki 5 yil. Har qanday soha, xususan, tibbiyot va psixologiyada bo‘lgani kabi pedagogikada ham pedagogik tashxis aniq holatlar, ularning darajasini belgilovchi mezon hamda ko‘rsatkichlarga muvofiq amalga oshiriladi. L.S.Vыgotskiy shaxsning rivojlanishini tashxislashni quyidagi holatlar bo‘yicha amalga oshirishni maqsadga muvofiq deb topadi: empirik, etimologik va topologik jihatdan, tashxis, bashorat hamda korreksiyalash (to‘g‘rilash) nuqtai nazaridan . “Pedagogik diagnostika va korreksiya” o‘quv fani muayyan funksiyalarni bajaradi. “Funksiya” (lot. “functio” – ijro etish, bajarish) tushunchasi nazariy jihatdan “ish-harakat yoki faoliyat doirasi” mazmunini anglatadi. O‘quv fani quyidagi sohalarda diagnostika va korreksiyalash ishlari20ning amalga oshirilishini ta’minlaydi

Ta’lim tizimida qo‘llanilayotgan pedagogik diagnostika yaxlit jarayon bo‘lib, u o‘z ichiga bir nechta turdagi diagnostik faoliyatni qamrab oladi. Asosiy diagnostikani o‘tkazishning asosiy usuli – bir qator boshqa usullar bilan to‘ldirilgan ishtirokchi kuzatuv usuli sanaladi. Bu turdagi tashxis yiliga ikki marta o‘tkaziladi va sinfdagi barcha o‘quvchilarni qamrab oladi. Mohiyatiga ko‘ra asosiy boshlang‘ich diagnostika o‘quvchining joriy vaqtgacha erishgan yutuqlari, shuningdek, rivojlanishdagi muammolari aniqlanadi. Mavjud muammolarni hal qilish uchun o‘quvchiga o‘qituvchi, otaonalar yoki mutaxassisning yordami zarur. Asosiy boshlang‘ich diagnostika asosida o‘qituvchi psixolog va mutaxassis o‘qituvchilar bilan birgalikda o‘quvchining shaxs sifatida rivojlanishiga to‘sqinlik qilayotgan muammolarni aniqlaydi. Shu bilan birga uning o‘quv faoliyatida hamda shaxs sifatida shakllanishida yutuqlarga erishishi uchun kattalarning kasbiy yordami yoki hayotiy tajribasiga asoslangan maslahatlari kerak. Asosiy boshlang‘ich diagnostika orqali pedagogik yordamga muhtoj o‘quvchilar uchun individual ish rejasi ishlab chiqiladi. Rejada amalga oshirilishi zarur bo‘lgan vazifalar, shuningdek, o‘quvchining shaxsiy rivojlanishiga imkon beradigan bir yillik ta’lim yo‘nalishi belgilanadi. O‘quv yili oxirida o‘tkaziladigan asosiy yakuniy diagnostikaning natijalariga ko‘ra o‘qituvchining oldiga qo‘yilgan pedagogik vazifalarning hal qilinish darajasi tahlil qilinib, baholanadi. Qolaversa, pedagogik jarayonni loyihalashtirishning yanada istiqboli yo‘nalishlari, jarayonga samarali ta’sir ko‘rsatadigan juda ko‘plab omillar belgilanadi, pedagogik jamoatchilikning tarbiyaviy ta’sir imkoniyatlari aniqlanadi. Oraliq diagnostika sinfning barcha o‘quvchilari uchun emas, balki ular orasidan tanlab olingan – rivojlanishida jiddiy muammolari bo‘lgan o‘quvchilar bilan amalga oshiriladi. Bu jarayonda pedagogik diagnostika usullari sifatida kuzatish va bolalar uchun oddiy test topshiriqlaridan foydalanish mumkin. Oraliq pedagogik diagnostikaning maqsadi bolaga nisbatan tanlangan ta’lim strategiyasining to‘g‘riligini baholash, rivojlanish dinamikasini aniqlashdir. Ushbu turdagi diagnostika natijalariga ko‘ra, agar zarur bo‘lsa, pedagog, psixolog va boshqa mutaxassis o‘qituvchilar pedagogik jarayon mazmuniga tuzatish, o‘zgaritirishlar kiritishlari mumkin. Tezkor diagnostika favqulotda muammolarni hal qilish sifatini baholashga qaratilgan. U tarbiyaviy ish doirasida kerak bo‘lganda amalga oshiriladi, murakkab vositalarni talab qilmaydi va tarbiyachiga bolalar bilan muloqot qilishning to‘g‘ri taktikasini tanlashda yordam beradi. Tezkor diagnostikaning asosiy shakllari diagnostika darsi, oddiy eksperimental vaziyat, suhbat va boshqalar bo‘lishi mumkin.

 

Ma'lum bir tasnif mavjud texnik diagnostika vositalari. Qo'llash sohasiga muvofiq standart va maxsus jihozlar mavjud. Ular xarakterli xususiyatlarga ega.

Doimiy diagnostika vositalari asosan musiqiy holatini funktsional aniqlash jarayonida qo'llaniladi. Bunday usullar joriy holatni baholash imkonini beradi. Xuddi shu vositalardan, agar tadqiqot metodologiyasi taklif qilsa, texnik diagnostika jarayonida foydalanish mumkin. Diagnostika turli vositalar yordamida amalga oshiriladi. Ular o'lchash uchun ishlatiladi tadqiqot ob'ektlarining holatini aniqlash. Musiqiy holatini aniqlash vositasi sifatida maxsus qurilmalar, stendlar va boshqa qurilmalar qo'llaniladi.

Diagnostik vositalari turli usullarda ishlashi mumkin. Biroq, ko'pincha turli xil sensorlar qo'llaniladi (induksiya, chegara, fotoelektrik va boshqalar). Ularning yordami bilan bo'shliqlar, teskari o'lchamlar, aylanish harakatlarining chastotasi va tezligi va boshqalar aniqlanadi. Shuningdek, musiqiy holatning o’lchovi tezligi  kiradi.

Diagnostika vositalarining turidan qat'i nazar, ular o'rganilayotgan ob'ekt holati to'g'risida ishonchli ma'lumotlarni taqdim etish uchun yetarlicha aniq bo'lishi kerak. Shuningdek, bunday vositalardan foydalanish oson bo‘lishi va sinov davomida o‘lchash uchun minimal vaqt talab qilinishi kerak. Masalan fortepianoda temp izchilligini o’lchash uchun metronom uskunasidan foydalaniladi.

Deyarli barcha tadqiqot ob'ektlari uchun umumiy mezon aniqlik, ishlash, turli xil salbiy tashqi va ichki ta'sirlarga chidamlilikdir. Bu sizga uskunaning ishonchli yoki ishonchli emasligini, kelajakda unga yuklangan funksiyalarni bajara olishini aniqlash imkonini beradi.

Ishlab chiqarishda qoʻllaniladigan texnikalar turli darajadagi uskunaning ishlashini baholashi mumkin. Ulardan ba'zilari barcha mashinalarning holatini bir butun sifatida baholash uchun mo'ljallangan, boshqalari - faqat alohida birliklar. Faqatgina alohida tizimlar va texnologiya mexanizmlarining ishlashi haqida ma'lumot olishga qaratilgan usullar ham mavjud. Ushbu yondashuv uskunani ta'mirlash kerakligini yoki boshqa joyga ko'chirilishi mumkinligini aniq aniqlash imkonini beradi.

1-sinf Diagnostik so’rovnoma:

1. Musiqa haqida dastlabki ma'lumotlar.

2. Musiqa yaratuvchilari, tinglovchi, ijrochi.

3. Musiqa qayerda ijro etiladi?

4. Musiqa haqida afsona, hikoyalar, rivoyatlar.

5. Musiqa ifoda vositalari

6. Milliy janrlar (yalla, lapar, yor-yor, alia, marosim qo'shiqlar...)

7. Qo'shiq, raqs, marsh.

2-sinf Diagnostik so’rovnoma:

1. Musiqa tabiati. Musiqiy tovushlar.

2. Intonatsiya. tabiiy musiqiy tovushlar.

3. Musiqiy cholg'ular.

4. Torli, urma, damli cholg'ular.

5. Yakkanavoz cholg'ular.

6. Ansambl, orkestr.

7. Orkestr boshqaruvchisi - dirijyor

8. Kompozitor ijodi haqida